Ders Genel Bilgileri

Ders Kodu AKTS T+U+L Kredi Ders Türü SOS20425 5 3+0 3 Seçmeli Ders Linki (Türkçe) : Kopyala Ders Linki (İngilizce) : Kopyala Dersin Dili Türkçe Dersin Düzeyi Lisans Öğretim Türü Örgün Öğretim Dersin Türü Seçmeli Dersin Amacı Bu dersin amacı, sağlık sosyolojisini tıbbı bir toplumsal kurum olarak ele alan bir çerçeveyle incelemektir. Hekimlik mesleğinin, hastanenin, devletin sağlık sisteminin ve ilaç ile hizmet piyasasının sağlık ve hastalığı nasıl biçimlendirdiği, alanın klasik çalışmaları üzerinden tartışılır. Güz 2026 dönem teması: Kurum Olarak Tıp: Meslek, Hastane, Devlet, Piyasa. Dersin İçeriği Ders, Paul Starr’ın tıp mesleğinin yükselişi, egemenliği ve çözülmesine ilişkin yayını omurga alır ve dört kısımda ilerler: tıbbın kurumsal iddiası, hasta rolü ve mesleki egemenlik; tıp eğitimi, hastane örgütü ve tıbbileştirme; teşhis, sağlık eşitsizlikleri, sağlık sistemleri ve Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Programı, piyasa ve ilaçlaştırma; hasta hareketleri, salgın yönetimi ve biyotıbbileştirme. Her hafta bir klasik çalışma (McKeown, Parsons, Freidson, Becker, Strauss, Goffman, Conrad, Rosenhan, Marmot, Immergut, McKinlay, Epstein, Strong, Clarke) tarihsel bağlamı, sorusu, tasarımı, bulguları ve eleştirileriyle incelenir; ardından haftanın kavramları, güncel tartışmalar ve Türkiye’deki karşılıkları ele alınır. Dersin Ön Koşulları - Dersin Koordinatörü - Dersi Verenler Doç. Dr. Adem Başpınar Dersin Yardımcıları - Staj Durumu Yok

Dersin Kaynakları

Kaynaklar Cockerham, W. C. (2022). Medical sociology (15. baskı). Routledge. Conrad, P., & Leiter, V. (Ed.). (2023). The sociology of health and illness: Critical perspectives (11. baskı). SAGE. Turner, B. S. (2011). Tıbbi güç ve toplumsal bilgi (Ü. Tatlıcan, Çev.). Sentez. Açıkgöz, R. (2024). Hastalık, sağlık ve toplum: Bir sağlık sosyolojisi incelemesi (2. baskı). DBY Yayınları. Starr, P. (1982). The social transformation of American medicine. Basic Books. Yardımcı: Illich, I. (2014). Sağlığın gaspı. Ayrıntı. Sezgin, D. (2011). Tıbbileştirilen yaşam bireyselleştirilen sağlık. Ayrıntı. Welch, H. G., Schwartz, L. M., & Woloshin, S. (2013). Aşırı teşhis. İNSEV. Goffman, E. (2015). Tımarhaneler. Heretik. Notlar Haftalık zorunlu, ek ve tartışma okumaları ders izlencesinde verilmiştir. İngilizce zorunlu metinler için ders notu olarak Türkçe özet sağlanır. Ölçme Yöntemleri, Ön Hazırlık ve Dokümanlar Öğretim üyesinin sunum slaytları Ödev Ödev yok

Ders Yapısı

Matematik ve Temel Bilimler % 0 Mühendislik Bilimleri % 0 Mühendislik Tasarımı % 0 Sosyal Bilimler % 100 Eğitim Bilimleri % 0 Fen Bilimleri % 0 Sağlık Bilimleri % 0 Alan Bilgisi % 0

Değerlendirme Ölçütleri Yarı Yıl Çalışmaları Sayısı Katkı Ara Sınav 1 % 40 Kısa Sınav 0 % 0 Ödev 0 % 0 Devam 0 % 0 Uygulama 0 % 0 Proje 0 % 0 Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60 Arazi Çalışması 0 % 0 Atölye Çalışması 0 % 0 Laboratuvar 0 % 0 Sunum/Seminer Hazırlama 0 % 0 Toplam 2 % 100

AKTS Hesaplama İçeriği Etkinlik Sayısı Süresi (Saat) Toplam İş Yükü Ders Süresi 14 3 42 Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 5 70 Ödevler/Seminerler 0 0 0 Ara Sınavlar 1 10 10 Yarıyıl Sonu Sınavı 1 15 15 Kısa Sınav 0 0 0   137 | AKTS Kredisi : 5

Ders Konuları

Hafta Konu Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ölçme Yöntemleri, Ön Hazırlık ve Dokümanlar 1 Tıp Neyi İyileştirdi? Kurumun İddiası ve Gücü Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: McKeown (1979), Bl. 13–14; Turner, Bl. 1 2 Hasta Olmak Bir Rol müdür? Parsons ve Toplumsal Kontrol Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Parsons (1951), Bl. 10; Turner, Bl. 3 3 Egemen Meslek: Freidson, Starr ve Tıbbi Tekel Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Freidson (1970); Conrad & Leiter, Okuma 15; Turner, Bl. 7 4 Hekim Nasıl Üretilir? Tıp Eğitimi ve Mesleki Sosyalleşme Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Becker, Geer, Hughes ve Strauss (1961), Boys in White 5 Örgüt Olarak Hastane: Müzakere Edilmiş Düzen ve Total Kurum Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Strauss vd. (1963); Goffman, Tımarhaneler; Turner, Bl. 8 6 Tıbbileştirme: Sapmadan Hastalığa Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Conrad (1975); Conrad & Leiter, Okuma 37; Sezgin (2011) 7 Genel Tekrar (1–6. haftalar) Anlatım ve seminer tartışması Ara sınav hazırlığı: 1–6. haftaların sentezi 8 Ara Sınav - 1–6. haftaların içeriği 9 Teşhis Kurumu ve Tıbbi Bilgi: Rosenhan’dan DSM’ye Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Rosenhan (1973); Turner, Bl. 4 10 Kim Hasta Olur? Eşitsizlik ve Kurumlar Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Marmot vd. (1978); Conrad & Leiter, Okuma 2; Açıkgöz, Bl. 4 11 Devlet ve Sağlık Sistemi: Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Immergut (1992), Bl. 1; Ağartan (2012); Turner, Bl. 10 12 Piyasa, İlaç ve Şirketleşme: Altın Çağın Sonu Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Conrad & Leiter, Okuma 17; Abraham (2010); Açıkgöz, Bl. 8 13 Kurumun Karşısında Toplum: Hasta Hareketleri, Sıradan Uzmanlık ve Güven Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Epstein (1995); Conrad & Leiter, Okuma 23 14 Salgın ve Kamu Sağlığı Kurumu Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Strong (1990); Cockerham, Bl. 3; Açıkgöz, Bl. 13 15 Yeni Tartışmalar ve Kapanış: Biyotıbbileştirme, Dijital Sağlık ve Tıbbın Geleceği Anlatım ve seminer tartışması Zorunlu okuma: Clarke vd. (2003); Conrad & Leiter, Okuma 42 16 Final Sınavı - Dönemin tamamı; ağırlık 9–15. haftalarda

Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:

# Açıklama 1 Sağlık sosyolojisinin konusunu, ″tıpta sosyoloji″ ile ″tıbbın sosyolojisi″ ayrımını ve alanın kurum odaklı geleneğini açıklar. 2 Alanın klasik çalışmalarını (McKeown, Parsons, Freidson, Becker, Strauss, Goffman, Conrad, Rosenhan, Marmot, Immergut, McKinlay, Epstein, Strong, Clarke) soru, tasarım, bulgu ve sınırlılıkları açısından değerlendirir. 3 Hasta rolü, mesleki egemenlik, müzakere edilmiş düzen, total kurum, tıbbileştirme, teşhis sosyolojisi, temel nedenler, sağlık sistemi tipolojisi, proleterleşme, ilaçlaştırma, sıradan uzmanlık, salgın psikolojisi ve biyotıbbileştirme kavramlarını güncel örneklere uygular. 4 Tıp mesleğinin devlet, piyasa ve toplumla ilişkisindeki tarihsel dönüşümü bütünlüklü bir argüman olarak kurar. 5 Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı sağlık sistemi kuramları ışığında değerlendirir.

Dersin Program Çıktılarına Katkısı

P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11 P12 P13 P14 P15 P16 Ö1 5 4 2 1 1 1 3 4 3 1 2 2 3 3 4 4 Ö2 5 4 4 3 2 1 3 3 5 1 2 3 3 2 4 4 Ö3 4 5 2 1 2 2 3 4 4 1 3 3 5 4 3 4 Ö4 4 5 2 1 1 1 5 4 4 1 3 2 4 3 4 4 Ö5 3 5 2 2 3 3 3 4 5 1 5 3 5 4 3 4

Katkı Düzeyi: 0:Yok     1:Çok Düşük     2:Düşük     3:Orta     4:Yüksek     5:Çok Yüksek